Mỗi dịp Hội dòng có sự thay đổi nhân sự, các thành viên hay có những cuộc “trao đổi hành lang” với nhau xem mình sẽ chuyển tới đâu, sẽ sống và làm việc cùng ai? Lần đó, một chị được chỉ định tới một cộng đoàn và làm việc với một chị “được coi là” khôn ngoan, hoạt bát, khéo léo, hát hay, đàn giỏi và còn xinh đẹp nữa. Mọi người chúc mừng nhưng chị chỉ cười nhẹ và nói: “Em thích ở với người khiêm nhường hơn”. Câu nói như làm mọi người sững lại, ai cũng không khỏi thắc mắc: “Chẳng lẽ sự giỏi giang tuyệt vời như vậy lại không tốt hơn sao?” Nhưng quả thật, xét cho kĩ, nếu một người giỏi giang mà chỉ đầy kiêu ngạo thì không ai có thể làm việc với, không ai muốn ở cùng.
Ngược dòng thời gian nhớ lại những ngày mới vào dòng, ai cũng thấy sao mình hiền lành và khiêm nhường đến thế. Nhưng dần dần, mọi người quên đi nét đẹp khiêm nhường đó. Khi giúp mục vụ, mọi người cứ bận tâm về khả năng của mình, về lời khen tiếng chê của người khác. Có những lúc họ còn cho rằng tất cả những gì họ làm được là do khả năng của họ, vênh vang như thể đã làm được tất cả, không còn nghĩ đến Chúa. Và lúc này, chính Lời Chúa, qua môi miệng của Thánh Phaolo đã nhắc nhở: “Bạn có gì mà bạn đã không lãnh nhận? Nếu đã lãnh nhận, tại sao lại vênh vang như thể đã không nhận lãnh” (1Cr 4,7).
Lời Thánh Phaolo đã đánh thức và như muốn mời gọi mỗi người duyệt xét lại bản thân từng giây phút trong đời sống. Khám phá câu Kinh thánh này không chỉ cho thấy bản chất của con người là gì để biết sống khiêm nhường, mà còn giúp nhận thức rõ ràng về những ân ban của Thiên Chúa. Hơn nữa, lời Thánh Phaolo còn là lời thách thức mỗi người về động cơ hành động là gì? Có phải là đến từ Chúa hay sức riêng mình? Từ đó giúp nhận thức được ân sủng Chúa của Thiên Chúa và sử dụng ân ban đó để phục vụ và nâng đỡ nhau. Vậy, có thể hiểu câu nói này của Thánh Phaolo như thế nào? Để hiểu được, thiết tưởng nên lược qua bối cảnh mà Thánh Phaolo nói điều đó.
“Bạn có gì mà bạn đã không lãnh nhận? Nếu đã lãnh nhận, tại sao lại vênh vang như thể đã không nhận lãnh” (1Cr 4,7) nằm ngay trong phần đầu thư thứ nhất gửi tín hữu Corinto khi Thánh Phaolo nghe thấy có chuyện bè phái, chia rẽ, gương xấu trong cộng đoàn (x 1Cr 1,11). Thánh nhân đã than phiền khi có những người rêu rao họ thuộc về ông Phaolo, ông Apolo, ông Kêpha hay Đức Kitô (x. 1Cr 1,12). Ngài đã khuyên họ hãy sống hòa thuận, hợp nhất, yêu thương nhau (x. 1Cr 1,10), chỉ quy hướng mọi sự về duy Chúa Kitô; bỏ đi thái độ tự hào, tự cho mình là khôn ngoan trước mặt mọi người (x. 1Cr 2,1-5). Vậy nên, Thánh Phaolo đã xác tín rằng: “Tôi trồng, anh Apolo tưới, nhưng Thiên Chúa mới làm cho lớn lên” (1Cr 3,6). Quả thật, mỗi người chỉ là cộng sự viên của Thiên Chúa (x.1Cr 3,9), là đầy tớ của Đức Kitô, người quản lý các mầu nhiệm của Thiên Chúa (x.1Cr 4,1) vậy nên đừng kiêu ngạo, theo người này mà chống người khác “Bạn có gì mà bạn đã không lãnh nhận? Nếu đã lãnh nhận, tại sao lại vênh vang như thể đã không nhận lãnh” (1Cr 4,7).
Từ bối cảnh trên ta có thể thấy ý nghĩa đầu tiên của lời Thánh Phaolo là sự khiêm nhường. Tự bản chất, con người đều có xuất phát điểm như nhau, tất cả khi sinh ra đều không nắm giữ bất cứ thứ gì trong tay. Ngay chính thân xác, linh hồn dường như thuộc quyền sở hữu của mỗi người, nhưng sâu xa cũng là ân huệ lớn lao mà Thiên Chúa ban ngang qua cha mẹ. Không ai sinh ra đã hoàn hảo hay tự tạo ra những điều tốt đẹp trong cuộc sống của mình. Mỗi người được ban cho những khả năng, tài năng và ân huệ từ Chúa, để cùng với sự cộng tác của con người mà có được những điều tuyệt vời cho bản thân. Tuy nhiên, mức độ Chúa ban cho mỗi người là khác nhau, vì Người muốn để sự phong phú và hỗ tương trong thế giới này.
Chính tự sự nhận thức con người là hư không như vậy, lời Thánh Phaolo nhắc nhở mỗi người về sự phụ thuộc vào Chúa. Con người thường có xu hướng đánh giá giá trị bản thân qua những thành tựu cá nhân. Họ cho những thành tựu đạt được đó là do khả năng, sự nỗ lực, cố gắng mà có. Họ quên rằng mọi thành công đều phát xuất từ ân sủng của Chúa, như chính lời Thánh Phaolo đã nói: “Tôi trồng, anh Apolo tưới, nhưng Thiên Chúa mới làm cho lớn lên” (1Cr 3,6). Từ đó, “Bạn có gì mà bạn đã không lãnh nhận? Nếu đã lãnh nhận, tại sao lại vênh vang như thể đã không nhận lãnh” (1Cr 4,7) mời gọi mỗi người suy nghĩ về trách nhiệm của mình. Khi đã được ân huệ từ Chúa, mỗi người có bổn phận phải sử dụng những điều đó để đem lại lợi ích cho cộng đoàn. Vì một cộng đoàn ý nghĩa không chỉ nằm ở việc đạt được thành công cá nhân mà còn ở cách mỗi người sử dụng những ơn Chúa ban để sẻ chia, giúp đỡ người khác. Như vậy, trên đây chỉ là cách hiểu đơn giản về lời của Thánh Phaolo. Vậy các nhà thần học, các nhà tu đức, các thánh đã suy tư câu Kinh thánh này thế nào?
Trước hết, “Bạn có gì mà bạn đã không lãnh nhận? Nếu đã lãnh nhận, tại sao lại vênh vang như thể đã không nhận lãnh” (1Cr 4,7) là cách Thánh Phaolo dùng lời của Chúa để khuyên những người Corinto “đừng kiêu ngạo”[1]. Bởi ngài thấy sức mạnh của lòng kiêu căng bẩm sinh nơi mỗi người luôn tồn tại, nó có “khuynh hướng đưa chúng ta “lên”, làm chúng ta “nổi lên”, nâng chúng ta lên trên chính mình và những người khác”[2]. Từ bối cảnh này, Thánh Phaolo cũng muốn nhắc nhở “Các Tông đồ chỉ là những đầy tớ và quản lý các mầu nhiệm của Thiên Chúa mà thôi”[3]. Vì thế, họ không có gì mà ảo tưởng “tỏ vẻ ta đây” hay “tin vào chính mình”.
Bên cạnh đó, lời Thánh Phaolo cũng muốn cảnh tỉnh mỗi người tránh thói ghen tỵ. Khi được đón nhận từ Thiên Chúa, người ta lại tự cho mình có cái chi đó để lên mặt với người khác. Điều này làm “mất ý thức về ân ban”[4]. Bởi vì Chúa ban ơn cho ai bao nhiêu và thế nào là ý muốn của Chúa, ghen tỵ với người khác là “tra vấn chính Thiên Chúa”[5], làm ảnh hưởng đến công trình của Chúa và lợi ích mọi người. Quả thật, chỉ Thiên Chúa mới có cái nhìn bao quát khi ban cho mỗi người theo khả năng, để tất cả cùng thực hiện những gì Chúa muốn, mỗi người được ân ban riêng để mưu ích chung.
Không những thế, khi suy tư “Bạn có gì mà bạn đã không lãnh nhận? Nếu đã lãnh nhận, tại sao lại vênh vang như thể đã không nhận lãnh” (1Cr 4,7), Đức Hồng Y Catalamessa phải khẳng định rằng: “Chỉ có một điều mà tôi đã không nhận lãnh, một điều hoàn toàn và duy nhất của tôi, đó là tội lỗi”[6]. Tội lỗi có nguồn gốc từ nơi con người và thế giới chúng ta, chứ không phải nơi Thiên Chúa. Nhận thức được điều đó, Đức Hồng Y mời gọi mỗi người hướng đến mục tiêu cuối cùng mà lời Chúa muốn hướng đến: thừa nhận mình là hư không, đã không là gì mà lại kiêu căng: “Tôi là người không có gì mà đã không nhận lãnh, nhưng lại luôn khoe khoang, hoặc bị cám dỗ khoe khoang về một điều gì đó, như thể đã không lãnh nhận”[7].
Tư tưởng về sự hư không của con người ngang qua lời Thánh Phaolo lại tiếp tục được các nhà tu đức và các thánh triển khai. Điển hình là Chân phước Angela Foligno – một bậc thầy về linh đạo, đã kêu lên: “Ôi, con người không là gì mà vô danh, linh hồn không thể có tầm nhìn cao hơn trong thế giới này ngoài việc coi mình chẳng là gì”[8]. Còn thánh Anton ẩn tu khi có thị kiến thấy vô số tấm lưới của kẻ thù giăng ra trước mặt đã rên rỉ: “Ai có thể tránh được những tấm lưới này” và ngài nghe một giọng trả lời “người khiêm nhường”[9]. Hay với Thánh Phanxico Assisi, khi được người đồng hành hỏi ngài tại sao lại có nhiều người theo ngài như vậy thì thánh nhân đã đáp lại: “Vì Thiên Chúa không thấy ai thấp hèn hơn tôi. Thiên Chúa trên cao, Đấng không thấy ai trong số những tội nhân thấp hèn hơn, bất tài hơn, đại phạm nhân hơn tôi”[10]. Còn Thánh Benado thì cho rằng: “người khoe khoang nghĩ quá về bản thân mình hoặc phủ nhận hoặc quên rằng những gì anh ta có là một ân sủng, một món quà. Đây là sự kiêu ngạo. Sự kiêu hãnh của chúng ta thường hướng về những thứ ngu xuẩn và nhất thời”[11]. Và sâu xa hơn, ngài nhấn mạnh: “Ai thực sự khiêm nhường luôn được coi là thấp hèn, và không muốn được tuyên bố là khiêm nhường”[12].
Tuy nhiên, điều được đặt ra là liệu khi nói con người không là gì, không có gì để khoe khoang, vênh vang thì Thánh Phaolo có đi mâu thuẫn với Kinh thánh không? Bởi về với cội nguồn Kinh thánh, con người hạnh phúc khi là hình ảnh của Thiên Chúa (x. St 1,26-27), là một phần thân thể của Đức Kitô (1Cr 6,15), và Đền thờ Chúa Thánh Thần ngự (1Cr 6,19). Hơn nữa, Kinh thánh còn ca ngợi con người ‘chẳng thua kém thần linh là mấy”, được “ban vinh quang danh dự” và Thiên Chúa “đặt muôn loài muôn sự dưới chân” con người (x. Tv 8). Quả thật, chính những cái có trên đây đòi con người khiêm nhường hơn nữa. “Con người không có gì cho mình, không có gì để vênh vang, vì tất cả đều do Chúa, tất cả đều là ân sủng. Sự khiêm nhường loại trừ thái độ vênh vang của con người, chứ không loại trừ ý thức của con người về những gì đã lãnh nhận, cũng như sự biết ơn của con người về những điều đó”[13].
Trên đây là những gì chúng ta hiểu về lời Thánh Phaolo trên lý thuyết, chúng ta có thể áp dụng lời ấy vào đời sống thiêng liêng và sứ vụ được không? Chắc chắn là có thể. Cụ thể trong đời sống thiêng liêng, mỗi khi chúng ta thấy được Chúa hiện diện nơi linh hồn, hay đang trong tình trạng sạch tội, có được nhiều giờ cầu nguyện sốt sáng… đó là những ân huệ Chúa ban. Ngay trong ơn gọi của chúng ta, có ai dám quả quyết bản thân xứng đáng với ơn gọi đó không?[14]. Có biết bao người xứng đáng hơn mà chúng ta lại được chọn. Đó là mầu nhiệm ơn gọi và chỉ có thể là do ơn Chúa.
Còn trong sứ vụ tông đồ, ngay từ sức khỏe, lòng nhiệt thành, lửa hăng hái, sự vui sống, những gương sáng, những sự trợ giúp của nhiều người… chúng ta đều được lãnh nhận bởi Chúa. Ý thức được như vậy để trong mỗi công việc, chúng ta không quá vui khi được thành công, không coi là do khả năng mình được như thế. Được thành công, chúng ta tạ ơn và quy vinh danh về Chúa. Vì thế, khi gặp thất bại, chúng ta sẽ không chán nản, bỏ cuộc nhưng tin tưởng rằng Chúa sẽ ban ơn đủ cho ta. Việc của mỗi người là làm mọi việc trong tình yêu, làm hết sức, kết quả tới đâu là bởi Chúa. Như vậy mới là bình an thực. Lời Thánh Phaolo còn nhắc nhở: đừng ai coi mình là trung tâm, nhưng phải cởi mở, chân thành, cộng tác và tiếp thu ý kiến của mọi người.
Như vậy, “Bạn có gì mà bạn đã không lãnh nhận? Nếu đã lãnh nhận, tại sao lại vênh vang như thể đã không nhận lãnh” (1Cr 4,7) chính là một chân lý sâu sắc về bản chất con người là hư không, tất cả đều do ân sủng Thiên Chúa. Chỉ khi con người nhìn nhận sự thật về mình: chẳng là gì, chẳng có gì và chẳng làm được gì, lúc đó chúng ta mới cần đến Chúa và cảm thông với tha nhân. Và mỗi khi được thành công hay được công nhận, phải nhớ rằng mọi thành quả đều đến từ Chúa, mỗi người phải biết cảm tạ Chúa trong mọi hoàn cảnh. Khi ý thức mình được Chúa ban cho những điều tốt đẹp, chúng ta hãy biết phục vụ và nâng đỡ nhau thay vì tạo ra sự cạnh tranh hay chia rẽ, cùng nhau xây dựng một cộng đoàn yêu thương, hỗ trợ lẫn nhau. Được như vậy, chắc chắn mỗi khi được gửi đến đâu, chúng ta sẽ được đón nhận.
[1] Lm G.B Nguyễn Văn Hào biên soạn, Giáo trình các thư Phaolo, trang 76.
[2] Raniero Catamessa, Lm Trần Đình Quảng chuyển ngữ, Đời sống mới trong Chúa Kitô, NXB Tôn giáo, 2024, tr 280.
[3] Giuse Ngô Ngọc Khanh, OFM, Thư Phaolo, Lưu hành nội bộ, Học viện Phanxico, 2022, tr 103.
[4] Giuse Nguyễn Trọng Sơn, Đã lãnh nhận sao lại vênh vang, ngày 8/8/2023, https://congdoanbacaivietnam.net/bai-viet/da-nhan-lanh-sao-lai-venh-vang-thu-ba-tuan-xviii-mua-thuong-nien-435.
[5] Ibid.
[6] Raniero Catamessa, Lm Trần Đình Quảng chuyển ngữ, Đời sống mới trong Chúa Kitô, tr 285.
[7] Ibid, tr 286-287.
[8] Trích lại, Le Livie de la Bienheurse Angele Foligno, P.737.
[9] Trích lại, Apophtegmata Patrum, Antoine 7 (PG 65, 77).
[10] Trích lại, Les “Fiorettii” de saint Francois, chap X (Document 1084).
[11] Đức ông Charles Pope, 12 bước tiến của sự kiêu ngạo trong ta, ngày 18/3/2020, http://gpphanthiet.net/index.php/vi/news/giao-duc/12-buoc-tien-cua-su-kieu-ngao-trong-ta-4678.html
[12] Trích lại, Saint Bernard, Sermons sur de la Cantique, XVI, 10 (PL 183, 583)
[13] Trần Đình Quảng, Khiêm tốn https://www.simonhoadalat.com/HOCHOI/VeDucKyto/TrongDucKyto/Bai11.htm
[14] X. Hương Việt, Suy niệm với Thánh Phaolo, NXB Tôn giáo, 2002, tr 63.
— Mary Magdalene, C.M.R —
